“TÔI KHÔNG NÓI VỀ ĐIỀU NÀY ĐỂ ĐƯỢC NỔI TIẾNG”

Bài báo này được xuất bản với tựa đề tiếng Anh: “I’m not talking about this to win a popularity contest”, Tạp chí Kinh doanh Harvard, số tháng 11, 2015. Bản quyển thuộc Nhà xuất bản Trường Kinh doanh Harvard. Bản dịch được thực hiện bởi The Keynesian. 

Dịch giả: Bùi Hồng Hạnh - Học viện Ngân hàng

Thẩm định: ThS Nguyễn Quang Hiếu - Đại học Ngoại thương

Larry Fink là một trong những nhân vật quyền lực nhất trong ngành tài chính toàn cầu. Cựu Trader chứng khoán 63 tuổi này đã đồng sáng lập và hiện vẫn điều hành công ty quản trị đầu tư lớn nhất thế giới, BlackRock, công ty kiểm soát lượng tài sản lên tới gần 5 nghìn tỷ đô-la. Và ông cũng nằm trong danh sách những CEO giỏi nhất thế giới trong năm 2015 của HBR. Nhưng điều thật sự khiến Fink trở nên khác biệt chính là mong muốn thay đổi hệ thống tài chính đã làm nên tên tuổi của ông.

Fink bày tỏ thẳng thắn và thường xuyên về sự nguy hiểm của lối tư duy ngắn hạn, đặc biệt là về Phố Wall – một chủ đề đã thu hút sự chú ý của dư luận trong những ngày đầu của chiến dịch bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016. Là một người ủng hộ đảng dân chủ cả đời, ông đã tạo ra làn sóng dư luận trong tháng Tư năm 2015 khi gửi một lá thư đến những CEO hàng đầu của thế giới, khuyên họ bỏ qua những cổ đông “hoạt động” và thay vào đó tập trung vào tình trạng của công ty trong dài hạn.

Trong bài phỏng vấn đã được hiệu chỉnh với tổng biên tập của HBR, Adi Ignatius, Fink nói về điều thúc đẩy chiến dịch của ông nhằm chống lại lối tư duy ngắn hạn và điều cần phải làm để thay đổi hệ thống này.

HBR: Tại sao ông lại nói nhiều về “chủ nghĩa ngắn hạn” đến vậy?

Fink: Tôi đang cố gắng thay đổi tình hình. Chúng ta cần một tiếng nói khác. Toàn bộ mô hình kinh doanh của ngành truyền thông được dựa trên chủ nghĩa ngắn hạn: Điều gì đang xảy ra tại Moscow, Bắc Kinh, hay Brooklyn ngày hôm nay? Tại sao thị trường lại thay đổi 0.2%? Các ngân hàng cũng thế: Hoạt động kinh doanh của họ toàn liên quan đến tốc độ lưu thông của đồng tiền. Rất ít người đang nói về dài hạn.

Cái giá của điều đó là gì? Trong môi trường này, thật khó để nói về những khái niệm dài hạn, như việc nghỉ hưu. Và các CEO cũng khó mà tập trung vào những nhu cầu dài hạn của công ty họ, xét đến những đòi hỏi ngắn hạn của nhiều cổ đông.

Tôi cho rằng động lực cơ bản của chủ nghĩa ngắn hạn là những chỉ số mà chúng ta sử dụng để đo lường kết quả hoạt động. Chắc chắn chúng là một thành tố chính. Nhưng hiện tượng này ăn sâu trong xã hội rồi. Hãy nghĩ đến việc giờ chúng ta thường xuyên nhìn vào điện thoại để đọc email như thế nào. Xã hội hiện phải đối mặt với sự cận kề thông tin, và chúng ta đang gặp khó khăn trong việc giải quyết vấn đề này.

Chẳng phải bản thân BlackRock cũng góp phần vào môi trường đầu tư ngắn hạn này hay sao? Không hẳn. Trong 4.8 nghìn tỷ đô mà chúng tôi quản lý, 2.7 nghìn tỷ đô nằm dưới dạng tài sản dựa trên chỉ số thị trường. Với những tài sản này, thời gian chúng tôi sở hữu các công ty cho tới khi nào chúng vẫn nằm trong chỉ số. Điều đó có nghĩa là chúng tôi phải tập trung vào chiến lược dài hạn.

Nhưng nếu dựa trên chỉ số thì các ông đang đầu tư vào rất nhiều công ty không có những giá trị này. Đúng thế. Chúng tôi sở hữu một số công ty thật sự yếu kém. Không may là, điều đó lại tạo nên một chỉ số - bạn sở hữu những công ty tuyệt vời và những công ty kém. Nhưng chúng tôi cũng có hoạt động kinh doanh “chủ động”. Ở đó, nếu chúng tôi không thích những chiến lược ngắn hạn hay dài hạn của các công ty này, chúng tôi bán cổ phiếu của họ.

Vậy thì mục đích mà ông gửi thư đến những CEO là gì? Tôi muốn nói với họ và hội đồng quản trị của họ rằng có một tiếng nói khác. Tại BlackRock chúng tôi muốn các công ty phải minh bạch hơn trong chiến lược dài hạn của mình để chúng tôi có thể đo lường họ trong suốt một chu kỳ dài. Nếu một công ty đưa cho chúng tôi một kế hoạch kinh doanh 5 hay 10 năm, chúng tôi có thể đo lường trong suốt khoảng thời gian đó để xem liệu công ty đó có làm tốt như trong kế hoach hay không. Công ty đó có đang đầu tư theo cách mà chính họ đã nói hay không? Công ty đó có đang hoàn vốn cho các cổ đông hay không? Điều mà chúng tôi thấy bây giờ là các công ty thường thay đổi mục tiêu do yêu cầu của những nhà đầu tư ngắn hạn.

Có phải ông đang phản đối những nhà đầu tư “hoạt động”? Họ có thể tạo ra lợi ích trong ngắn hạn. Nhưng đôi khi kết quả cuối cùng là một công ty tàn tạ, đã thoái vốn khỏi những mảng kinh doanh tốt nhất hoặc đã ngừng đổi mới. Thường thì chúng tôi thấy các công ty giảm mạnh chi phí vốn và hoạt động R&D do sự chú trọng vào ngắn hạn này. Một công ty có thể ngừng hoạt động R&D và cho thấy những kết quả trong ngắn hạn tuyệt vời. Nhưng trải qua chu kỳ dài, điều đó rất có hại với công ty và, nếu như đó là một công ty Mỹ, có thể có hại cho cả nước Mỹ nữa.

Ông có cho rằng mình có ảnh hưởng trong tranh cãi này, xét đến những tài sản mà BlackRock kiểm soát? Chúng tôi không tìm cách để có ảnh hưởng. Chúng tôi đang tìm cách đưa ra một ý kiến khác. Tôi hy vọng là chúng tôi cũng thay đổi sự đối thoại này và thay đổi cách cư xử. Nhưng chúng tôi có những trách nhiệm được ủy thác như tất cả mọi người. Chúng tôi đang cố gắng tối đa hóa lợi tức cho khách hàng của mình trong suốt một chu kỳ dài.

Trước đây ông nói về việc điều chỉnh luật thuế để hướng mọi người đến lối tư duy dài hạn hơn. Đúng vậy, và điều này dẫn đến định nghĩa của từ “dài hạn”. Theo luật thuế, nếu bạn sở hữu một tài sản tài chính trong hơn một năm, bạn được tưởng thưởng cho lối hành xử “tốt” đó một mức thuế suất thấp hơn so với trường hợp cổ tức là thu nhập thông thường. Nhưng một năm có thật sự là dài hạn không? Tôi đề nghị chúng ta nên thay đổi luật thuế đối với thặng dư vốn để thưởng cho những khoản nắm giữ kéo dài ba năm hoặc hơn, và sở hữu càng lâu dài thì thuế suất càng thấp. Nếu bạn bán sớm hơn thế, lợi nhuận của bạn sẽ bị đánh thuế tại mức như thu nhập thông thường. Người ta có thể hỏi liệu rằng việc sở hữu tài sản lâu hơn có tốt cho xã hội hay không, nhưng tôi cho rằng điều đó sẽ đưa đến cách hành xử tốt đẹp hơn.

Tôi nghĩ quan điểm này không được Phố Wall ưa chuộng. Nó không có lợi cho Phố Wall, nơi kiếm tiền dựa trên tốc độ lưu thông của tiền tệ. Chắc chắn là nếu như mọi người nắm giữ tài sản lâu hơn, tốc độ lưu thông của tiền tệ sẽ chậm đi phần nào.

Ông có nghĩ điều này có thể được công chúng chấp thuận hay không? Nếu Quốc hội quyết tâm giải quyết vấn đề cải cách luật thuế thật sự, thì ít nhất thành phần này cũng sẽ được đem ra thảo luận. Tôi biết chắc là nhiều CEO muốn thấy sự thay đổi như thế này. Những trader, những con người ngắn hạn sẽ không thích điều đó. Nhưng tôi không nói về điều này để được nổi tiếng. 

Nghĩ lại về trách nhiệm được ủy thác

Chúng ta có nên xác định lại trách nhiệm được ủy thác để hướng đến một quan điểm mang tính dài hạn hơn? Một câu hỏi hay đấy. Nếu một công ty sa thải 20,000 người do áp lực từ phía những nhà đầu tư mong muốn có lợi nhuận, cổ phiếu của công ty đó sẽ tăng giá. Nhưng đó có phải là một trách nhiệm được ủy thác hay không? Theo tòa án và định nghĩa của từ trách nhiệm được ủy thác thì là có. Nhưng rõ ràng là nhiều người bị bỏ lại phía sau. Thế thì liệu việc tối đa hóa lợi nhuận có thật sự là trách nhiệm được ủy thác duy nhất của một người hay không?

Chẳng phải phần lớn các CEO thích giữ nguyên mọi thứ hay sao? Có lẽ vậy. Nhưng tôi đang nói từ quan điểm của những nhà đầu tư chứ không phải CEO, vì lối cư xử của nhà đầu tư là một phần trong vấn đề này. Những nhà đầu tư muốn có kết quả ngay bây giờ, và CEO bị mắc kẹt ở đó. Nhưng ví dụ như đối với một quỹ hưu trí công, liệu việc đưa tiền cho ai đó mua một công ty trong bang rồi sau đấy làm mất đi 20,000 việc làm có thực sự là một việc được ủy thác hay không? Ngay bây giờ đây điều đó lại được xem là tốt.

Ông nghĩ nước Mỹ cần những gì để xem xét lại ý nghĩa của trách nhiệm được ủy thác? Bộ Lao động sẽ phải xem lại định nghĩa thuật ngữ này. Trong những ngày này, nếu một nhà đầu tư nói, “Chúng tôi tin vào những vấn đề môi trường, và chúng tôi không định đầu tư vào carbon,” đó là được ủy thác. Nhưng nếu như phải mất 2% tổng lợi nhuận để làm được điều đó thì sao? Liệu đó có còn là được ủy thác? Tôi không biết. Tôi cho rằng thật rủi ro khi mọi người nói họ muốn bỏ đi một số loại tài sản nhất định. Nhưng tất cả đều rất phức tạp. Nếu bạn là một quỹ hưu trí công, có lẽ bạn coi sự tạo ra công ăn việc làm ở bang mình là một điều tốt. Nhưng luật lại chỉ bảo là bạn phải tối đa hóa lợi tức.

Tôi đã gặp những CEO thừa nhận rằng để phục vụ các cổ đông, họ phải làm những điều trái ngược với giá trị của họ. Hãy nhớ rằng nhiệm kỳ trung bình của một CEO nằm trong danh sách Fortune 500 chỉ khoảng 5 năm. Hãy tưởng tượng CEO của một công ty dược phẩm đang xem xét đầu tư vào một loại thuốc có thể cần tới 10 năm thử nghiệm. Phải là một người táo bạo mới dám nói, “Tôi sẽ chịu trách nhiệm về những chi phí này và có thể làm tổn hại sự nghiệp của mình để phát triển loại thuốc này.”

Vai trò của chính phủ

Hãy chuyển sang nói về nền kinh tế nhé. Ông có cho rằng nước Mỹ đang theo hướng đi đúng hay không? Không một nơi nào khác có sức sống mạnh như đất nước này. Khối tư nhân của Mỹ năng động nhất thế giới. Tôi cũng đánh giá cao hệ thống giáo dục của chúng ta hơn một số người khác nghĩ – chúng ta có hơn 800,000 sinh viên nước ngoài trong những trường đại học của mình. Hẳn là chúng ta đang làm điều gì đó đúng.

Nghe như thể ông vẫn có điều phải băn khoăn. Vấn đề là chính phủ liên bang, hiện đang kéo lùi nền kinh tế. Họ chẳng làm được gì cả, và chúng ta vẫn còn một vấn đề về chế độ dài hạn, một vấn đề về thâm hụt, một vấn đề về nghỉ hưu.

Ông có lo lắng là các công ty Mỹ hiện không tạo ra đủ việc làm tốt hay không? Công nghệ đang nhanh chóng gây cản trở công ăn việc làm – một xu thế đang gia tăng. Và công nghệ có thể đảo lộn thương mại một cách đáng kể. Khi chúng ta sử dụng nhiều robot hơn và giảm nhân tố con người trong sản xuất, chúng ta thể thấy hoạt động sản xuất kinh doanh nội địa nhiều hơn. Nếu điều đó xảy ra trên quy mô lớn, thương mại toàn cầu sẽ sụp đổ. Đối với nước Mỹ điều đó có ý nghĩa gì? Không nhiều. Nhưng sẽ là thảm họa đối với các quốc gia đang phát triển. Đó có thể là biến cố “thiên nga đen” tiếp theo của thế giới.  

Ông có thấy một bong bóng tài sản ở đâu không? Có phải ông đang quan ngại về bất cứ điều gì đang lớn mạnh? Tôi cho rằng lãi suất thấp là một bong bóng tài sản. Ai là người gây ra điều đó? Những nhà quản lý và ngân hàng trung ương của chúng ta. Họ nói rằng họ lo lắng về thị trường lợi suất cao và những thị trường đang nổi lên thu hút rất nhiều vốn đầu tư. Nhưng điều đó xảy ra bởi người ta không mua chứng khoán chính phủ - lãi suất quá thấp. Gói nới lỏng định lượng đã hạ giá của chứng khoán chính phủ xuống mức thấp đến mức không ai có thể mua nổi trừ phi họ buộc phải mua vì lý do pháp luật. Để đồng tiền của mình sinh lợi, mọi người buộc phải chịu nhiều rủi ro hơn.

Ông lớn lên trong những năm 1960, khoảng thời gian mà chính phủ Mỹ theo đuổi những mục tiêu lớn, như chính sách Xã hội lớn của tổng thống Lyndon Baines Johnson. Ông có cho rằng chính phủ được việc hay không? Tôi mà một người cấp tiến, nên tôi tin rằng luôn có chỗ cho chính phủ. Tôi tin vào một chính quyền trung ương vững mạnh. Chính phủ nên chắc chắn rằng chúng ta không trở nên quá cực đoan theo cách này hay cách khác. Nhưng trong thập niên vừa rồi chính quyền Mỹ đã quên mất vai trò của mình, và chúng ta đã đi quá xa mức biến động về rủi ro có thể chấp nhận được và để xảy ra khủng hoảng tài chính. Tôi cũng cho rằng chính phủ nên ủng hộ chủ nghĩa tư bản khi mọi thứ trở nên nghiêm trọng. Và tôi tin rằng chính phủ nên giúp đỡ những người không thể tự giúp bản thân mình. Nhưng ngay bây giờ, nói đến chuyện bảo vệ xã hội thì chính phủ đang làm rất tệ.

Điều khiến cho những công ty trở nên tuyệt vời

BlackRock đầu tư vào đủ loại công ty. Điều gì tạo nên những công ty tuyệt vời? Tuổi thọ trung bình của một công ty trong danh sách S&P 500 là dưới 18 năm. Điều đó cho thấy bạn phải liên tục làm mới mình. Có nhiều công ty yếu kém chỉ có duy nhất một sản phẩm hoặc vài sản phẩm và không tự tái tạo bản thân; họ không nhìn vào hệ sinh thái và nhận thấy nó đang thay đổi ra sao. Những công ty tốt có những nhà lãnh đạo năng động và có quá trình để phát triển đội ngũ lãnh đạo mới. Những công ty tuyệt vời có một chiến lược dài hạn, và hằng quý họ xem xét cách thức chiến lược đó ăn khớp với hệ sinh thái liên tục thay đổi của mình.

Ông có thể nêu tên một số công ty liên tục thích ứng? Netflix rất đáng ngạc nhiên. Công ty này tự tước đoạt doanh thu của bản thân để bắt đầu từ dịch vụ đặt hàng qua thư đến việc cạnh tranh với Blockbuster để trở thành một công ty truyền nội dung trực tuyến. Amazon cũng đã có thể tạo nên sự khác biệt. Dịch vụ web và lưu trữ đám mây của công ty này đã tăng trưởng vượt bậc. Ở BlackRock chúng tôi đã tái thiết bản thân ba lần kể từ khi trở thành công ty đại chúng, bắt đầu từ một công ty chỉ chuyên về đầu tư trái phiếu để trở thành một công ty quản lý trái phiếu và cổ phiếu, rồi tiến tới quản lý cả hai loại danh mục chủ động và bị động, bao gồm các Chứng chỉ quỹ (ETF).

Ông ngưỡng mộ những nhà lãnh đạo kinh doanh nào? Nhiều CEO đã làm những công việc tuyệt vời để tái thiết công ty của mình: Jeff Bezos tại Amazon, Bob Iger tại Disney, Andy Liveris tại Dow Chemical, Jim McNerney tại Boeing. Nhưng tôi không cố định hình BlackRock theo khuôn mẫu của bất kỳ công ty nào. Chúng tôi có những vấn đề của riêng mình.

Tôi biết ông bị hỏi câu này rất nhiều, nhưng với 4.8 nghìn tỷ đô trong những tài sản mà BlackRock quản lý, liệu công ty có quá lớn để sụp đổ? Chúng tôi là một công ty quản lý tài sản. Chúng tôi không có đòn bẩy. Con số 4.8 nghìn tỷ đô là số tiền mà khách hàng đưa cho chúng tôi. Chúng tôi phải đầu tư số tiền đó theo một hợp đồng rất lớn. Nếu chúng tôi không tuân theo, chúng tôi đã vi phạm trách nhiệm được ủy thác. Chúng tôi không phải là một tổ chức khổng lồ với mọi thứ được đầu tư vào, ví dụ như, Chile. “Quá lớn để sụp đổ” là một thuật ngữ ngân hàng. Chúng tôi không phải ngân hàng.