SỰ ĐỐ KỴ NƠI CÔNG SỞ

Dịch giả:       Hoàng Hiền Anh - Đại học Ngoại thương

Tác giả:         Tanya Menon (tanyamenon.research@gmail.com) là phó giáo sư môn khoa học hành vi tại trường kinh doanh thuộc đại học Chicago.

Leigh Thompson (leighthompson@kellogg.northwestern.edu) là giáo sư J. Jay Gerber môn giải quyết tranh chấp và tổ chức tại trường quản trị Kellogg thuộc đại học Northwestern University.

Việc so sánh bản thân mình với những đồng nghiệp thành công vừa là nguồn động lực đồng thời là lý do của sự đố kỵ. Nghiên cứu cho rằng dạng cảm xúc tiêu cực này có thể gây hại đến sự nghiệp của chính bạn và cả sự thành công của tổ chức. Cố gắng chối bỏ hay giấu diếm sự đố kỵ chỉ khiến vấn đề trở nên trầm trọng hơn. Để giúp bạn kiểm soát những cảm xúc của mình, các tác giả đưa ra những bài rèn luyện tinh thần giúp bạn lấy lại bản chất hào phóng của mình. Bằng cách đối mặt với những cảm xúc của mình và thay thế những lối suy nghĩ tiêu cực với những cách suy nghĩ tích cực bạn sẽ trở nên cởi mở hơn với mọi người, dễ dàng tiếp nhận sự thay đổi và thành công hơn trong công việc.

Trước hết, hãy xem xét một trường hợp điển hình sau đây về hai người đồng nghiệp Scott và Marty. Họ là hai nhân viên cấp cao tại một công ty tư vấn nổi tiếng, cả hai được coi là trái tim và linh hồn của đội. Mặc dù Marty làm việc hiệu quả hơn, nhưng phẩm chất và mạng lưới của Scott giúp anh ấy nhận được nhiều sự chú ý, cơ hội hơn. Ban đầu, Marty cố gắng tự nhủ rằng dần dần mọi người sẽ nhận ra anh ấy mới là người có năng lực hơn. Nhưng khi thấy Scott ngày càng thăng tiến, sự đố kỵ trong Marty trỗi dậy. Marty bắt đầu nói xấu Scott và dần dần xa cách các thành viên trong tổ chức. Hơn thế nữa, Marty dần mất hứng thú trong công việc và làm việc kém hiệu quả. Kết quả là Marty dời công ty trong khi Scott tiếp tục thăng tiến cao hơn.

Việc đố kỵ nơi công sở sẽ đem đến những tác hại không nhỏ cho bản thân và tổ chức. Khi chúng ta đố kỵ với một ai đó, chúng ta thường có xu hướng bác bỏ những giá trị tốt đẹp và xúc phạm họ. Bằng cách đó, chúng ta cảm thấy thoải mái hơn nhưng việc này cũng đồng nghĩa với việc đặt dấu hỏi cho sự công bằng của những lãnh đạo hay rộng hơn là tính chính danh của tổ chức. Ngoài ra, chúng ta thường rời xa những người gây nên sự đố kỵ của mình. Điều này có thể bởi chúng ta thường có cảm xúc tiêu cực này mạnh mẽ hơn đối với những người ở gần chúng ta. Theo nhà tâm lý học Abraham Tesser, chúng ta cảm thấy khó chịu hơn khi một người bạn thân thành công trong một lĩnh vực so với việc một người lạ thành công. Những người lạ chỉ mang tính trừu tượng và những thành công của họ chỉ đơn giản là những con số thống kê. Trong khi đó, bạn thấy sự thành công của bạn thân rất sinh động và nghĩ rằng mình cũng có thể đạt được điều đó. Thêm vào đó, trong khi những người cạnh tranh lành mạnh thường thách thức lẫn nhau, những người đố kỵ gặp khó khăn trong việc học hỏi và cộng tác với người khác. Việc này dẫn đến gián đoạn và bỏ sót trong công việc. Ví dụ như trong một công ty công nghệ, những vị quản lý cảm thấy bị đe dọa bởi ý tưởng của một nhóm khác đã chọn giải pháp phớt lờ ý tưởng đó. Cuối cùng, việc luôn mong muốn là người vượt trội hơn sẽ dẫn đến hậu quả đó là bỏ qua cơ hội và sự thiếu hiệu quả trong tổ chức. Nghiên cứu cho thấy chúng ta thường muốn học hỏi những ý tưởng từ bên ngoài hơn là những ý tưởng của đối thủ ngay trong nội bộ công ty. Điều này có thể giải thích bởi sự coi trọng địa vị của chúng ta.

Bản thân chúng ta có thể áp dụng một số biện pháp để kiềm chế sự đố kỵ của mình và làm việc năng suất hơn. Việc đầu tiên chúng ta có thể làm là xác định chính xác điều gì khiến bạn đố kỵ. Những điều khiến bạn đố kỵ có thể là việc một người nào đó học được những kĩ năng mới nhanh hơn, lương cao hơn hay được sếp khen. Khi xác định được nguồn gốc của sự đố kỵ bạn có thể chế ngự những cảm xúc đố kỵ đó trước khi chúng phản tác dụng, đồng thời bạn có thể cải thiện bản thân ở những lĩnh vực mình quan tâm nhất. Việc thứ hai bạn cần làm là đừng tập trung quá vào người khác mà hãy tập trung vào chính bản thân mình. Việc so sánh bản thân với người khác là tự nhiên và có thể là một động lực tốt. Nhưng quá nhiều sẽ dẫn đến sự đố kỵ. Thay vào đó, bạn hãy thử so sánh bản thân mình hiện nay với mình trong quá khứ bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn rất nhiều và có thể loại bỏ sự đố kỵ. Quan trọng hơn hết là bạn cần phải biết khẳng định bản thân mình. Mỗi khi bạn cảm thấy đố kỵ với những thành công của người khác bạn hãy tự nhắc mình về những điểm mạnh và những thành công của chính bản thân mình.

Để hạn chế sự đố kỵ trong một nhóm chúng ta có một vài biện pháp hữu hiệu sau đây. Thứ nhất, chúng ta cần biết cách chia sẻ quyền lực. Những quản lý chia sẻ vinh quang với cấp dưới của mình và tiến cử những người khác sẽ giúp ích cho cả nhóm và chính bản thân họ. Thứ hai, chúng ta cần biến những thứ khan hiếm trở nên dồi dào. Những thành viên trong nhóm thường cạnh tranh lẫn nhau để dành những nguồn tài nguyên mà họ cho là khan hiếm. Một vài nguồn tài nguyên thực sự là có hạn (ví dụ như ngân sách), bạn có thể mở rộng những thứ khác. Việc chia sẻ sẽ đặt nền móng cho việc hỗ trợ trao đổi lẫn nhau trong công việc. Thứ ba, chúng ta nên giao cho những người đố kỵ và mục tiêu của họ những lĩnh vực khác nhau. Việc cho những người đố kỵ đảm nhận nhiệm vụ tách rời có thể sẽ làm giảm bớt những so sánh gây nên sự ghen ghét. Và cuối cùng hãy chú ý cẩn thận lời ăn tiếng nói. Những quản lý có thể gây nên sự ghen ghét một cách vô tình bằng cách thể hiện họ đánh giá phẩm chất này tốt hơn phẩm chất khác. Vì vậy, hãy đặc biệt chú ý cách sử dụng từ của bạn.

Mặc dù sự đố kỵ là bản năng tự nhiên nhưng những nghiên cứu đưa ra rằng chúng ta có thể kiểm soát được những cảm xúc tiêu cực này. Bằng cách đối mặt và tập những thói quen mới chúng ta có thể biến những cảm xúc tai hại này thành nguồn động lực phát triển cho bản thân và đội của mình.

TỰ ĐÁNH GIÁ

Bạn có đang rơi vào cái bẫy đố kỵ?

Hãy nghĩ tới một người trong tổ chức ở cùng địa vị với bạn và bạn thường hay so sánh mình với người đó. Hãy nghĩ về những thành công gần đây nhất của người đó, miêu tả nó, và trả lời những câu hỏi dưới đây.

1. Bạn có chúc mừng người này không? Có (0), Không (1)
2. Khi nghe về thành công của người này bạn cảm thấy thế nào? Vui (0), Bình thường (1), Khó chịu (2)
3. Bạn có lo lắng rằng cấp trên có thể sẽ không coi trọng những thành công của bạn vì việc này? Có (1), Không (0)
4. Lần cuối bạn khen người này trước đám đông là khi nào? Lần cuối người đó thành công (0), Không nhớ (1), Không bao giờ (2)
5. Bạn có cảm thấy bị ám ảnh bời những địa vị người này có? Có (1), Không (0)
6. Tưởng tượng rằng người này gặp phải thất bại xấu hổ trước đám đông hay là sự tổn thất mang tính chuyên nghiệp. Bạn cảm thấy buồn, không thấy gì, hay vui? Buồn (0), Không cảm thấy gì (1), Vui (2)
7. Tôi luôn sẵn sàng nhận lỗi khi mình phạm sai lầm. Sai (0), Đúng (1)
8. Tôi chưa bao giờ ghét anh quá mức. Sai (0), Đúng (1)
9. Thỉnh thoảng tôi cảm thấy tức giận vì mọi việc không theo ý mình. Đúng (0), Sai (1)

Nếu tổng điểm từ câu 1-6 của bạn là:

7-9: Chúc mừng bạn đã dùng bản tự đánh giá để thừa nhận sự đố kỵ của mình.

4-6: Bạn đố kỵ một cách tương đối.

2-3: Bạn có mức đố kỵ thấp.

0-1: Bạn đã đạt được trạng thái mudita (vui cho sự thành công của người khác) hoặc là bạn đang cố gắng chối bỏ.

Để phân biệt trạng thái mudita và nỗ lực chối bỏ, hãy tính điểm câu 7-9 của bạn

2-3: Có thể bạn muốn suy nghĩ kĩ về việc liệu kết quả của bản đánh giá này có phản ánh chính xác hành vi của mình không.

0-1: Bạn cảm thấy thoải mái thừa nhận những hành vi không theo chuẩn mực xã hội và điểm số thấp cho câu 1-6 thực sự phản ánh việc bạn quản lý sự đố kỵ của mình hiệu quả.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

"Envy at work", Tanya Menon và Leigh Thompson, Tạp chí Kinh doanh Harvard, ấn bản tháng 4, năm 2010.