VẤN ĐỀ CẢI CÁCH CỦA TRUNG QUỐC - kỳ 3 (Kết thúc)

Hiện tại, trường đang lấy lại vị thế của mình, là  trường Đại học tổng hợp - khó vào hơn cả Harvard hay Yale. Vào năm 2016, Tsinghua mở trường quốc tế đúng nghĩa đầu tiên của mình - Cao đẳng Schwarzman, đặt theo tên của nhà tài trợ người Mỹ Stephen A. Schwarzman - hàng năm, tiếp nhận 200 sinh viên sau Đại học trên khắp thế giới.

Cải tiến thông qua thế hệ tiếp theo

Trong nửa đầu thế kỷ 20, Trung Quốc đã phát triển những viện nghiên cứu quốc gia lớn mạnh (Đại học Bắc Kinh, Đại học Jiao Tong, Đại học trung tâm quốc gia, và, đỉnh cao của nghiên cứu, Academia Sinica). Chúng đi kèm với một nhóm các trường Đại học, cao đẳng tư thục tập hợp tính sáng tạo. (đại diện là Đại học Yenching, Đại học St.John's và Cao đẳng Y học liên hiệp Bắc Kinh)Tất cả chúng bị Liên Xô hóa vào những năm 1950 và bị phá hủy trong những biến động chính trị của cuộc cách mạng văn hóa.

Giờ đây, các trường Đại học Trung Quốc đã trở lại. Lấy Đại học Tsinghua làm ví dụ. Trường được thành lập năm 1911 bằng kinh phí từ Boxer Indemnity - một trường cao đẳng nghệ thuật tự do hai năm để chuẩn bị cho các sinh viên có ý định học ở Mỹ. Trường trở thành trường Đại học tổng hợp trong thời đại dân tộc (John Fairbank, người khởi xướng những nghiên cứu về Trung Quốc hiện đại tại Mỹ, đã học lịch sử Trung Quốc ở đây vào những năm 1930) và là một trường Đại học bách khoa kiểu Xô Viết trong những năm 1950. Hiện tại, trường đang lấy lại vị thế của mình, là  trường Đại học tổng hợp - khó vào hơn cả Harvard hay Yale. Vào năm 2016, Tsinghua mở trường quốc tế đúng nghĩa đầu tiên của mình - Cao đẳng Schwarzman, đặt theo tên của nhà tài trợ người Mỹ Stephen A. Schwarzman - hàng năm, tiếp nhận 200 sinh viên sau Đại học trên khắp thế giới.

Tsinghua tin rằng, những học giả của Schwarzman của mình sẽ trở thành những học giả Rhodes của thế kỷ 21.

Xét một cách đơn giản về số lượng các sinh viên được đào tạo, những thay đổi gần đây trong hệ thống giáo dục phổ thông trung học của Trung Quốc thậm chí ấn tượng hơn cả việc mở rộng giáo dục sau đại học   ở Hoa Kỳ sau chiến tranh hay sự phát tăng trưởng số lượng sinh viên vào đại học  ở Châu Âu những năm 1970 và 1980. Sau một thập kỷ  khá im ắng, thì vào năm 1978, các trường Đại học Trung Quốc đã tuyển sinh gần 1 triệu sinh viên. Cho tới năm 1998 con số này là 3.4 triệu, thua xa con số 14.5 triệu của Hoa Kỳ vào thời điểm đó. Đến năm 2012, số sinh viên theo học chương trình giáo dục đại học của các học viện là 23,9 triệu người - vượt 4 triệu người so với lượng sinh viên tại các trường Đại học, cao đẳng của Hoa Kỳ.

Giờ đây, các trường Đại học, cao đẳng tư thục chiếm hơn 1/4 các viện đào tạo giáo dục đại học ở Trung Quốc và đang phát triển nhanh hơn các trường công. Các công ty lớn cũng bắt đầu tham gia. Ví dụ, Taobao của Alibaba đã thành lập Đại học Taobao, với mục tiêu ban đầu là đào tạo các nhà quản lý, kinh doanh và bán hàng trực tuyến. Tới nay, Taobao cung cấp giáo dục kinh doanh trực tuyến cho hơn 1 triệu sinh viên.

Trung Quốc sẽ sớm trở thành nước đào tạo nhiều tiến sĩ mỗi năm hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới, bởi, mục tiêu của các trường Đại học Trung Quốc là trở thành cái nôi của việc nghiên cứu sáng tạo, cao cấp và lực lượng có khả năng biến những nghiên cứu và sáng tạo thành hiệu quả sản xuất cao hơn. Chính phủ Trung Quốc và rất nhiều tổ chức khác đang bơm rất nhiều tiền vào các viện nghiên cứu hàng đầu.

Trong vòng 10 năm, ngân sách dành cho nghiên cứu ở các trường Đại học hàng đầu của Trung Quốc sẽ tiến gần bằng với ngân sách của các trường hang đầu Châu Âu và Hoa Kỳ . Còn trong khoa học và kỹ thuật, các trường Đại học Trung Quốc cũng sẽ thuộc nhóm  dẫn đầu trên thế giới.

Tạo ra những người lãnh đạo thông qua văn học nghệ thuật

Liệu các trường đại học Trung Quốc sẽ đặt ra tiêu chuẩn toàn cầu mới cho thế kỉ 21? Điều này có thể (mặc dù hiện giờ chưa có trường nào vào top 50 đại học hàng đầu thế giới) đơn giản là vì nguồn tài nguyên họ sẽ nhận được. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là liệu Trung Quốc có khung thể chế đủ tốt cho sáng tạo hay không?

Người Trung Quốc tin vào câu thần chú của nhiều trường Đại học Hoa Kỳ, rằng, những người lãnh đạo giỏi nhất là những người có học vấn rộng nhất về văn học, nghệ thuật. Mục tiêu của một nền giáo dục tự do không phải để đào tạo những người đặc biệt mà để giáo dục mọi người trở nên ham học, biết suy nghĩ và biết hoài nghi. Ngày nay, tất cả các sinh viên của Đại học Peking, mặc dù học trường quản lý Guanghua, nhưng vẫn tham gia các khóa học về văn học, nghệ thuật, bao gồm văn, sử và triết.

Trường Đại học này cũng tự hào về một khóa đào tạo văn học - nghệ thuật trong chương trình Yuanpei của mình, được đặt theo tên của hiệu trưởng danh dự được đào tạo ở Đức của Đại học Peking, triết gia Cai Yuanpei. Bên kia đường là trường kinh tế - quản trị của Đại học Tsinghua, trường đã áp dụng chương trình có lẽ là sáng tạo nhất về giáo dục tổng hợp và văn học nghệ thuật ở bất kỳ trường Đại học nào của Trung Quốc. Cuộc cách mạng quan trọng nhất trong giáo dục bậc cao ngày nay ở Trung Quốc không chỉ ở quy mô và kích cỡ mà thực tế là ngay cả dưới sự lãnh đạo của các kỹ sư, các viện nghiên cứu cao cấp phải hiểu rằng một nền giáo dục thiếu đi khoa học nhân văn là nền giáo dục không đầy đủ.

Có lẽ, điều này là do những người đứng đầu ngành giáo dục ở Trung Quốc biết rõ điều gì sẽ xảy ra nếu một xã hội mất đi những nền tảng văn hóa hơn ai hết. Đây là cuộc cách mạng giáo dục lồng trong một cuộc cách mạng, kết quả của nó vẫn còn là bí mật. Các trường Đại học Trung Quốc sẽ hoàn thành những tiêu chuẩn quốc tế trong thế kỷ 21? Có thể, (mặc dù hiện tại chưa có trường Đại học Trung Quốc nào được xếp hạng trong tốp 50 thế giới) đơn giản bởi những nguồn lực mà họ có thể có. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là liệu Trung Quốc có thể có một khuôn khổ thể chế tốt cho sự cải cách. Câu trả lời hiện tại của chúng tôi là không. Cấu trúc quản lý của các trường Đại học công lập ở Trung Quốc vẫn để quá nhiều quyết định rơi vào tay một số ít những người rất ngạo mạn.

Những trường Đại học Trung Quốc, giống như những doanh nghiệp nhà nước, gặp rắc rối với các cơ quan của Đảng, và Bí thư Đảng trong trường Đại học thường ở cấp cao hơn so với hiệu trưởng. Trong khi đó, có một vài bí thư đặc biệt là hạt nhân trong thành công của các trường Đại học, bởi một quy luật cho việc quản lý song song của hệ thống này là giới hạn những dòng ý tưởng chứ không khuyến khích.

Tự do theo đuổi ý tưởng tới tận cùng là điều kiện kiên quyết của cải cách trong các trường đại học. Dù nói theo cách nào đi nữa, các thành viên trong các học viện của Trung Quốc có rất ít hoặc không có vị trí trong chính phủ. Thực tế, một tín hiệu không phải là tốt khi Phó Chủ Tịch, và giờ là Chủ Tịch Trung Quốc, Tập Cận Bình, thăn các trường Đại học Trung Quốc tháng 6 năm 2012 để kêu gọi tăng cường giám sát của Đảng ở các cơ sở giáo dục đại học.

Có lẽ cải cách triệt để, cũng như lãnh đạo và quyền lực tuyệt đối, được đề cao thái quá.

Trong công nghiệp cũng như giáo dục, Trung Quốc có thể tận hưởng trong một thời gian cái mà Joseph Schumpeter gọi là lợi thế người đi sau: khả năng học hỏi và cải tiến dựa trên công sức của những người đi trước. Tất nhiên, Trung Quốc đã cho thấy sự đổi mới thông qua việc thích ứng sáng tạo trong những thập kỷ gần đây và hiện giờ, Trung Quốc còn có khả năng để làm nhiều hơn thế. Nhưng Trung Quốc có thể dẫn đầu không? Và liệu chính phủ Trung Quốc có đủ hiểu biết và sự kiên nhẫn để thắp sáng lên và cho phép xuất hiện đầy đủ những gì mà Schumpeter đã gọi là tinh thần kinh doanh thực sự. Chúng tôi nghi ngờ về điều này. Chúng tôi cho rằng, vấn đề ở đây không phải khả năng về trí tuệ hay cải cách của người dân Trung Quốc, vì những thứ này là vô tận, mà là môi trường chính trị bị giới hạn mà các trường học, trường Đại học và các doanh nghiệp của họ cần để hoạt động.

Mời các bạn xem bài kỳ 1 tại: http://www.thekeynesian.com/2015/03/the-globe-van-e-cai-cach-cua-trung-quoc.html

và bài kỳ 2 tại: http://www.thekeynesian.com/2015/03/van-e-cai-cach-cua-trung-quoc-ky-2.html